April is de maand van de filosofie en tijdens de Week van de Kinderfilosofie staat één ding centraal: denken mag luidop, twijfelen mag en vragen zijn minstens zo belangrijk als antwoorden. Maar eigenlijk kan je eender wanneer filosoferen met kinderen en hoeft dat niet van een speciale maand af te hangen.
Filosoferen met kinderen
In eerdere artikels – geschreven in samenwerking met professionals – dook ik al dieper in kinderfilosofie. Die inspiratiebronnen vind je ook in dit artikel terug. Toch wilde ik dit keer iets heel concreets delen. Iets tastbaars. Iets dat je meteen kan inzetten, thuis of in de klas.
Als leerkracht én mama zie ik elke dag hoe kinderen zich verwonderen over de wereld. Ze stellen grote vragen over kleine dingen en kleine vragen over grote dingen. Waarom bestaat tijd? Wat is eerlijk? Kan je verdriet delen? Die natuurlijke nieuwsgierigheid wil je niet afremmen, maar net voeden.
Filosofische prentenboeken zijn daarbij een enorme hulp. Ze bieden geen kant-en-klare antwoorden, maar openen denkdeuren. Ze nodigen uit tot gesprek, tot stilstaan, tot samen denken. Want soms heb je gewoon een goed boek nodig om het gesprek te laten beginnen.
Waarom filosoferen met kinderen
Kinderen zijn van nature filosofen. Ze stellen voortdurend vragen, denken hardop en bekijken de wereld vanuit verrassende invalshoeken. Filosofische prentenboeken sluiten daar perfect bij aan: ze triggeren verwondering, dagen uit en helpen om gedachten onder woorden te brengen.
Filosoferen met kinderen draait niet om juiste of foute antwoorden. Integendeel. Je keert het klassieke denken om. Door vragen centraal te stellen, leren kinderen zelfstandig, kritisch en vrij denken, zonder dat ze eerst over veel voorkennis moeten beschikken.
Tijdens filosofische gesprekken leren kinderen niet alleen denken, maar ook luisteren. Ze ontdekken dat verschillende ideeën naast elkaar kunnen bestaan en dat hun eigen mening ertoe doet. Dat maakt kinderfilosofie zo krachtig.
Waarom is filosoferen met kinderen zo waardevol?
Filosoferen helpt kinderen op veel verschillende niveaus groeien:
- Je leert kinderen op een andere, diepere manier kennen
- Het versterkt de verbinding binnen de groep
- Het stimuleert taalontwikkeling en woordenschat
- Kinderen oefenen sociale vaardigheden en empathie
- Het ondersteunt morele en ethische ontwikkeling
- Creatief en out-of-the-box denken krijgt ruimte
- Kinderen leren redeneren en verbanden leggen
- Ze leren uitleggen waarom ze iets vinden
- Kritisch denken groeit: het beroemde “Is dat zo?”-effect
- Respect voor elkaars ideeën en perspectieven
- Ontwikkeling van denkvaardigheden
- Ontwikkeling van gespreksvaardigheden
- Persoonsvorming: wie ben ik en wat vind ik belangrijk?
- Ideeën leren verwoorden en nuanceren
- En misschien wel het mooiste: blijven verwonderen
Mooie filosofische prentenboeken
1. Denkbeesten
Het boek richt zich op kinderen van ongeveer 10 tot 12 jaar, maar laat ons eerlijk zijn: ook jongere kinderen kunnen hier perfect mee aan de slag, mits wat begeleiding. En volwassenen? Die lezen net zo goed mee. Want de vragen die gesteld worden, zijn universeel.
Een kwispelende hond wordt een aanleiding om na te denken over vriendschap en blijheid. Een kudde schapen roept vragen op over erbij horen en jezelf blijven. Het zijn herkenbare beelden die vanzelf uitnodigen tot gesprek — zonder zwaar te worden.
Wat dit boek zo sterk maakt, is de manier waarop elk hoofdstuk is opgebouwd. Neem het eerste hoofdstuk over taal, met papegaaien als vertrekpunt. Nog voor je leest, maken de illustraties al duidelijk waar het over gaat. Een speelse anekdote over een pratende papegaai zet kinderen aan het denken: wat is taal eigenlijk? En waarin verschilt menselijke taal van dierlijke communicatie?
Een vogel zingt. Een mens maakt muziek. En plots zit je midden in een filosofisch gesprek.
Die denkvraag blijft nooit abstract. Ze wordt telkens gekoppeld aan doen: zelf een muziekinstrument maken met flessen en water, je naam schrijven en vormgeven, uitdrukkingen met dieren ontrafelen. Denken en creëren lopen voortdurend door elkaar.
Ook grotere thema’s worden niet geschuwd. In het hoofdstuk over fabeldieren komt het onderscheid tussen goed en slecht aan bod — en vooral hoe weinig zwart-wit dat eigenlijk is. Kinderen worden uitgenodigd om te twijfelen, te bevragen en hun eigen standpunt te verwoorden. Niet via pasklare antwoorden, maar via gesprek en spel.
Verspreid over 14 hoofdstukken komen kinderen in aanraking met evenveel levensdomeinen die hen dagelijks raken: samenleving, religie, identiteit, tijd… Steeds vertrekkend vanuit een dierlijke invalshoek die nieuwsgierig maakt en drempels verlaagt. Grote thema’s worden klein genoeg om bespreekbaar te worden.
Het laatste hoofdstuk over tijd vat het boek mooi samen: je kan makkelijk zeggen hoe laat het is, maar veel moeilijker uitleggen wat tijd eigenlijk ís. Opdrachten als het maken van een eigen klok of het verzinnen van een archeologische vondst nodigen uit tot vertragen en verwonderen.
Denkbeesten is geen boek met antwoorden. Het is een boek dat vragen opent. En precies daarom is het zo waardevol. Voor kinderen die al graag nadenken, én voor kinderen die daar misschien nog niet spontaan naartoe gaan. Dit boek nodigt uit — zacht, speels en diep tegelijk.
2. Een goudvis in de zee
Een goudvis in de zee is een verhalenbundel met 10 verhalen over Baroe. Hij stelt verrassende vragen bij gewone dingen waardoor elke dag bijzonder wordt met leuke filosofieweetjes. Iedereen denkt met hem mee als hij bijzondere vragen stelt. Er wordt namelijk al superlang over zulke vragen nagedacht door filosofen. Voor kinderen van vier tot acht jaar (en hun begeleider).
De verhalen in het boek zijn ideaal om voor te lezen. Ze gaan over gewone momenten in het leven van Baroe. Hij stelt daarbij verrassende vragen. Net zoals kinderen vaak doen. Ook op het einde van elk verhaaltje staan er nog enkele vragen. Die kan je samen met je kinderen filosofisch bespreken. Het nodigt uit tot gesprekken en verder nadenken over bepaalde zaken. Alle antwoorden zijn goed bij filosoferen.
Het boek is geschreven door fabien van der Ham van Filosovaardig.
Je vindt het boek hier
3. Haast
Een supermooi poëtisch verhaal over omgaan met de tijd. De tekeningen in het boek zijn werkelijk prachtig en de boodschap van het verhaal nog mooier. Waauw. Wat een knap verhaal. In deze tijden (en eigenlijk gewoon alle tijden, maar nu eens te meer) een waardevolle boodschap aan jong en oud.
Het verhaal gaat over HAAST die altijd maar liep en liep en voor niets tijd nam. Allemaal om EINDE te ontlopen. Nooit stond hij stil bij iets, altijd was hij onderwegen. Daardoor kon hij nooit genieten van iets. Hij ontmoet BERG, die zich altijd roerloos stil hield om EINDE niet tegen te komen. Ook BERG genoot niet van de mooie zaken om zich heen, want hij stond altijd stil. Na de ontmoeting besluit HAAST om BERG op zijn rug te nemen en weg te lopen van EINDE. Daardoor ontdekt BERG allerlei mooie plekjes over de hele wereld. Hij genoot van alles rondom hem. Toen HAAST moe werd besloot BERG hem rust te bieden en hem te verstoppen voor EINDE. Daardoor vertraagde HAAST en ook hij ontdekte het moois van vertragen en kijken naar de dingen dicht bij hem. Ze werden verliefd en kregen een ‘kindje’… ze noemden hem NU. Die had de beiden en kon genieten van de mooie dingen om zich heen, door af en toe op de rem te staan, maar soms ook gewoon voluit te gaan ontdekken. Hij leerde zijn ouders de eerste stapjes en om terug te lachen. Daardoor jaagden ze EINDE verder weg, die besloot om hem nog lang te laten genieten van al het moois in de wereld.
4. Hoe maak je een vogel?
Een fantasierijk prentenboek met wondermooie illustraties. Het gaat over het maken van een vogel. Samen met een kind ga je de reis van de verbeelding aan. Ze maakt met allerlei vondsten en spulletjes een vogel. Stap voor stap. Dit boek nodigt uit tot fantasie en het ‘zelf maken van iets’. Door de mooie eenvoudige zinnen, die uitdagen tot nadenken en wegdromen zullen de kinderen hopelijk ook kriebels krijgen om te beginnen creëren.
Dit boek zou een ideale opener zijn om een muzische les mee te starten in scholen / tijdens een workshop. Laat ze met loose parts aan de slag gaan of leg in het midden van een tafel allerlei verschillende soorten knutselmateriaal / natuurlijk materiaal. Ze kunnen zelf aan de slag gaan om hun eigen vogel te maken.
5. Al je zorgen in een doos
Juju maakt zich zorgen. Zijn vriend Tito weet daar raad op: ze steken al de zorgen van Juju in dozen. Soms gaan ze vanzelf weg, soms maken ze de zorgen lichter door de kleintjes te versieren en op te hangen. Soms zorgen woorden ervoor dat ze verdwijnen en als je ze deelt met elkaar…. worden ze ook alsmaar kleiner. In dit boek komen kinderen op een fijne manier te weten hoe ze hun zorgen niet alleen moeten dragen en dat sommige zorgen kleiner kunnen worden als ze bepaalde dingen doen. Het geeft hen houvast.
6. Kijk naar boven
Een prentenboek over een meisje dat vanaf haar balkon naar beneden kijkt. Ze zit in een rolstoel, door een ongeluk met de auto. Dat vertelt het verhaal in het begin van het boek. Op een heel eenvoudige manier. De minimalistische prenten zijn ook zo getekend. Ze ziet mensen naar hun werk gaan, kinderen spelen op straat en alles wat er daar beneden gebeurt. Niemand ziet het meisje, tot er plots iemand toch omhoog kijkt. Een jongen. Hij gaat liggen, omdat dit makkelijker is. Uit nieuwsgierigheid komen er nog meer mensen naast hem liggen en ze kijken omhoog. Nu bekijken die mensen ook alles uit een ander perspectief.
Vanuit dit boek kan je met kinderen gaan filosoferen en denken. Kennen ze ook mensen die in een rolstoel zitten? Wat zouden ze doen als ze zelf in een rolstoel zitten? Wat als je alles van boven zou zien? Wat als je op de rug gaat liggen? Wat zien ze, voelen ze, ruiken ze…
7. Zoemtrompet
Een poëtisch boek waarbij een meisje gaat dromen en vluchten van het lawaai rond zich heen. Ze dwaalt rond de stad en vindt een zoemtrompet. Door het geluid van het zoemen vindt ze een droomdier. Het is een verhaal over het scheppen van een eigen wereld en over de magie van muziek. Het is een abstract verhaal, waar je lekker over kunt filosoferen met kinderen: wat is lawaai? Wat is hard geluid, zacht geluid enz? Waar dromen ze van? Als ze een droomdier konden maken, hoe zou dat er dan uitzien?
Je kan het boek hier vinden
8. Patrick
Een leesboek voor wat oudere kinderen waarmee je in de klas ook aan de slag gaan door de lessuggesties die erbij horen. Het is een verhaal, geschreven vanuit het oogpunt van de drie personages, waarbij je dus duidelijk merkt dat iets helemaal anders kan betekenen voor de andere.
9. De eik was hier
Het verhaal gaat over een oude zomereik. Hij is al 180 jaar oud en in 2018 werd hij verkozen tot boom van het jaar. Ooit stond hij op een mooi landgoed waar prins Bernhard en koningin Wilhelmina verbleven. Nu razen er elke dag duizenden auto’s langs hem heen. En het worden er steeds meer. Moet er nog meer asfalt komen? En moet de eik dan gekapt worden? Wie zijn er belangrijker, bomen of auto’s?Deze lesbrief nodigt uit om actief met filosofische vragen aan de slag te gaan. De lessuggesties zijn met name geschikt voor leerlingen in groep 6, 7 en 8.
Je vindt hier de lessuggestie Je vindt het boekje hier
10. Alles over wie ik ben
Aan de hand van verschillende thema’s gaat Stine Jensen dieper in op de verschillende kanten van identiteit. Ze stelt de lezers interessante denkvragen. Ze geeft daarbij ook leestips, kijktips en doe opdrachten. Een fijn boek voor kleine en grote denkers. Om samen te voelen en te filosoferen. Kinderen komen zo op een laagdrempelige manier meer te weten over wat karakter is, gevoelens zijn, hoe ze een eigen denkkader kunnen creëren. Het kan een fijne houvast zijn voor leerkrachten en ouders ook, om daar thema’s uit te nemen. Kortom, een pareltje om te hebben.
11. De rots van boven
Het is een minimalistisch en prachtig vormgegeven prentenboek dat uitnodigt tot gesprek tussen jou en kinderen.
Eenvoudige illustraties in combinatie met het filosofische aspect én de humor.
Dit boek bestaat uit vijf hoofdstukken die nauw met elkaar samenhangen. Het verhaal gaat over schildpad en zijn vrienden de slang en het gordeldier én het gaat over een rotsblok. De dieren gaan in dit boek met elkaar in gesprek en af en toe voel je de dreiging van het rotsblok als je de pagina omslaat en een rotsblok ziet dat duidelijk van boven (uit de lucht) komt. Alle gesprekken in dit boek gaan over een plek. ‘Een goede plek.
Met dit boek kan je goed in gesprek gaan met kinderen: waar voelen zij zich veilig? Welke plek geeft hen rust en is dé ideale plek…
12. De Filotective
In dit boek ga jij op reis door de wereld van de filosofie. Stine Jensen doet dit aan de hand van weetjes en verhalen over verschillende filosofen. Je komt de grappigste en gekste verhalen tegen. Maar je moet wel een beetje opletten, want niet alles wat je leest is waar. Kun jij de waarheid van de leugens onderscheiden? Gebruik je verstand en denk goed na, als een échte filotective.
13. Vossenstreken
Dit boek laat op een grappige manier zien dat dieren eigenlijk ook wel menselijke streken hebben. Ze peuteren in hun neus, liegen wel eens en verstoppen zich. Met veel voorbeelden laat de schrijver lezen hoe dieren en de natuur zo goed in elkaar zitten. Na het lezen van dit boek ga je het gedrag van dieren helemaal anders bekijken. De illustraties zijn trouwens prachtig!
Nog meer filosoferen met kinderen
Filosofische boeken en spelletjes voor kinderen
Mindfulness met kinderen? Geen probleem! Zo begin je eraan…
Rust bieden aan kinderen in drukke tijden & hun hoofd leegmaken:enkele tips
Tips om te gaan filosoferen met kinderen
Week van de kinderfilosofie: activiteiten en tips
Heb jij thuis of in de klas filosofische prentenboeken?
XOXO Nathalie
No Comments